Daonra na Gaeltachta faoi Bhun a Leath do réir Anailís Nua.

Ní raibh mion bhriseadh síos ar fáil ón Daonáireamh a tógadh sa bhliain 2006, maidir le úsáid na Gaeilge sna ceantair éagsúla Gaeltachta, go dtí anois. Chuir CSO na figiúirí ar fáil le gairid don léachtóir Matamaitice ón GMIT, Donncha Ó hÉallaithe agus rinne sé anailís orthu do Nuacht TG4. San alt seo tugann sé tuairisc chuimsitheach ar thoradh na h-anailíse.

Foilsíodh tuairisc ar an 'Staidéar Cuimsitheach Teangeolaíoch ar Úsáid na Gaeilge sa Ghaeltacht' mí Dheire Fómhair seo caite, a bhí déanta ag Ollscoil na hÉireann, Gaillimh i gcomhar le Ollscoil na hÉireann, Ma Nuad. Sa tuairisc bhí rangú déanta ar an 152 togha roinn (TR) nó páirt togha roinn a bhfuil aitheantas oifigiúil Gaeltachta acu i láthair na huaire. Úsáideadh 3 chatagóir éagsúla leis an rangú a dhéanamh: A, B agus C.

In Alt 6.5 den 'Staidéar Teangeolaíoch' moladh go mba chóir don Roinn Gnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta na "critéir mheasúnaithe" atá sa tábla thíos, a fheidhmiú inter alia sa phróiseas pleanála teanga sa Ghaeltacht:

Na Critéir Teanga atá Molta in Alt 6.5 den Staidéar Teangeolaíoch ar an nGaeltacht

Catagóir Ghaeltachta	% Cainteoirí Laethiúla Gaeilge do réir an Daonáirimh	% Teaghlaigh a bhfuil leanaí acu i dteideal an deontais faoi Scéim Labhairt na Gaeilge
A	67%+	65% +
B	44% - 66%	30% - 64%
C	30% - 43%	10% - 29%
Gan Stádas	< 30%	< 10%

Nuair a cuireadh an tuairisc faoin staidéar le chéile ní raibh briseadh síos ar fáil ón Daonáireamh 2006 maidir le úsáid na Gaeilge sna togha roinn éagsúla atá sa nGaeltacht oifigiúil ach tá anois.

San anailís seo tá scagadh nua déanta ar 152 ceantair Ghaeltachta, ag úsáid na figiúirí ón Daonáireamh a tógadh mí Aibreán 2006 agus ag úsáid na figiúirí atá curtha ar fáil ag an Roinn Gnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta maidir le Scéim Labhairt na Gaeilge (SLG) don bhliain scoile 2006/07. Do réir na gcritéar sa tábla thuas, bheadh daonra na Gaeltachta, roinnte isteach sna catagóir A,B agus C do réir an tábla seo thíos:

Daonra na Gaeltachta do réir na gCatagóirí Éagsúla

(Leathanach Táblaí le mion sonraí A, B agus C
Tá na táblaí A, B agus C le fáil i bhfoirm PDF má bhrútar ar a litir cuí sa tábla ginearálta thíos!)

Catagóir	Daonra	% de Dhaonra na Gaeltachta Oifigiúla
A	17,199	18%
B	9,780	10%
C	16,871	18%
Gan Stádas	51,653	54%
An t-Iomlán	95,503	100%

Ní bheadh fágtha sa Ghaeltacht ach beagán faoi bhun 44,000 duine, níos lú ná leath den daonra atá ina gcónaí taobh istigh de theorann oifigiúil na Gaeltachta mar atá sé faoi láthair. Bheadh 17,000 sna ceantair is láidre (Catagóir A), thart ar 10,000 eile sna ceantair measartha (Catagóir B) agus 17,000 eile sna ceantair Ghaeltachta is laige ó thaobh úsáid na Gaeilge (Catagóir C).

Bheadh daonra de 51,500 duine sna ceantair oifigiúil Ghaeltachta nach shásódh na bun critéir atá leagaithe síos sa Staidéar mar nach mbeadh ar a laghad 30% den daonra os cionn 3 bhliain d'aois ina gcainteoirí laethiúla Gaeilge do réir an Daonáirimh nó nach mbeadh 10% ar a laghad dena teaghlaigh le gasúir scoile i dteideal deontas faoi Scéim Labhairt na Gaeilge. An cuid is mó dena ceantair a bheadh fágtha amach, ní shásóidís ceachtar den dá chritéir atá molta.

Léiríonn an tábla thuas an briseadh síos sna catagóírí éagsúla i ngach ceann dena contaethe Gaeltachta, dá bhfeidhmeofaí na gcritéir atá molta sa Staidéar Teangeolaíoch.

Tábla : An Daonra de réir na gCatagóirí do gach Contae Ghaeltachta

Contae	A	B	C	(A+B+C)	Gan Stádas	Daonra (2006)
An Mhí	-	401	898	1,299	371	1,670
Ciarraí	621	1,652	2,705	4,978	3,717	8,695
Corcaí	-	420	3,163	3,583	220	3,803
Dún na nGall	5,576	3,936	4,944	14,456	9,327	23,783
Gaillimh	11,002	3,015	2,190	16,207	28,845	45,052
Maigheo	-	356	1,795	2,151	8,717	10,868
Port Láirge	-	-	1,176	1,176	456	1,632
Iomlán	17,199	9,780	16,871	43,850	51,653	95,503

LÈarscaileanna
© 2008 Foinse

Contae na Gaillimhe:

Faoi láthair tá 45,000 duine ina gcónaí ann i gceantair le aitheantas Ghaeltachta. Dá ndéanfaí teorannacha na Gaeltachta a shocrú do réir na gcritéar nua atá molta, bheadh Gaeltacht na Gaillimhe ag cailliúnt 29,000 duine.

Gaeltacht na Gaillimhe

1. Cathair na Gaillimhe: Tá cónaí ar 14,000 duine i nGaeltacht na cathrach - Cnoc na Cathrach, Tír Oileáin agus eastáit eile mar iad. Chaillfeadh na eastáit seo aitheantas Gaeltachta.

2. Achréidh na Gaillimhe: Seo é an ceantar Gaeltachta atá taobh thoir den Coirib ina bhfuil 7,000 duine ina gcónaí. Tá sé an lag ó thaobh úsáid na Gaeilge. I mBaile an Chláir níl ach 1% de na teaghlaigh le páistí ag fáil an deontas iomlán faoi SLG. Ní bheadh aitheantas Ghaeltachta ag aon chuid den cheantar seo faoina critéir atá molta.

3. Maigh Chuilinn agus Bearna: Chaillfeadh Maigh Chuilinn agus Bearna a stádas Ghaeltachta - tá an dá áit gar don tairseach le 29% den daonra iontu ina gcainteoirí laethúla Ghaeilge, ach le 5% de na teaghlaigh le páistí scoile ag fáil an deontas iomlán faoi Scéim Labhairt na Gaeilge, tá sé seo ró íseal le stádas Ghaeltachta a fháil.

4. An Spidéal: Bheadh stádas Catagóir B ag An Spidéal agus ag an leath thoir de Pharóiste an Chnoic idir Abhann an Spidéil agus Siopa an Phobail. Is é seo an pobal as a fáisceadh na scríbhneoirí cáiliúla Ghaeilge Máirtín Ó Cadhain agus Joe Steve Ó Neachtain.

5. Na Forbacha: Bheadh sé i C le 45% den pobal ina gcainteoirí laethúla agus 15% de na teaghlaigh le gasúir iontu ag fáil an deontas iomlán faoi SLG.

6. Conamara Theas: Bheadh stádas A ag an gceantar go léir ó Shiopa an Phobail siar le cósta chomh fada le Carna agus Oileáin Árainn san áireamh, le daonra 11,000 ann.

7. Dúiche Sheoighe: Stádas B a bheadh ag Corr na Móna. Stádas C a bheadh ag an an gceantar thart ar an Mám agus ag Bun an Chnoic. Chaillfeadh An Fháirche a stádas Ghaeltachta mar nach bhfuil ach 5% de na teaghlaigh sa gceantar ag fáil an deontas iomlán faoi SLG. Mar a chéile leis an gceantar a shíneann ó Seana Fearachán siar i dtreo An Líonán.

8. Tuaisceart Chonamara: Chaillfeadh Inis Né agus na pócaí eile thart ar Cloch na Rón an stádas Ghaeltachta chomh maith leis an gCaiseal.

Contae Mhaigheo:

Dá gcuirfí na critéir i bhfeidhm i Maigheo laghdófaí daonra na